Poeta, eseista i publicysta pochodzący z Borzęcina, silnie związany z Tarnowem i regionem Małopolski. Uznawany za jednego z najważniejszych polskich poetów współczesnych. Absolwent filologii polskiej w Krakowie. Debiutował w 1969 roku na łamach „Życia Literackiego” – jego twórczość szybko zyskała uznanie krytyków i czytelników za autentyczność, prostotę i głęboką humanistyczną refleksję.
Opublikował ponad 30 tomów poezji, a jego wiersze były tłumaczone na kilkanaście języków, m.in. angielski, niemiecki, hiszpański i rosyjski. Utwory Barana często trafiają do podręczników szkolnych i antologii poetyckich. Współpracował z wieloma artystami sceny poezji śpiewanej – jego teksty interpretowali m.in. Stare Dobre Małżeństwo, Elżbieta Adamiak i Hanna Banaszak.
Jest laureatem wielu prestiżowych nagród, m.in. Nagrody Fundacji Kościelskich, Nagrody Wojewody Krakowskiego, Nagrody im. Władysława Reymonta i Medalu Komisji Edukacji Narodowej. Reprezentował Polskę podczas międzynarodowych festiwali literackich – w siedzibie ONZ w Nowym Jorku, w Sydney, Lublanie, Paryżu i Wilnie.
Poeta bliski ludziom – jego wiersze trafiają do szerokiego kręgu odbiorców, łącząc refleksję nad codziennością z filozoficzną głębią. Od lat związany z Tarnowem jako juror, mentor i promotor kultury słowa.
W 2024 roku uhonorowany tytułem Tarnowianina Roku za całokształt twórczości literackiej i nieoceniony wkład w promocję regionu oraz poezji polskiej na świecie.