„Zwierzy bardzo żarłoczny" to blisko 850-stronicowy wybór recenzji teatralnych Łukasza Maciejewskiego.
Autor, ceniony krytyk, dziennikarz, eseista, ale także wykładowca akademicki, autor wielu książek i dyrektor sześciu festiwali filmowych, kojarzony jest przede wszystkim z kinem, jednak od początku swojej działalności związany był także z teatrem – już pierwsza książka Łukasza Maciejewskiego, wydany w 2009 roku tom rozmów „Przygoda myśli", poświęcona była przede wszystkim rozmowom o teatrze.
W 2017 roku opublikował dwujęzyczny, polsko-angielski tom „Koniec świata wartości", będący zapisem twórczej wymiany Maciejewskiego z Krystianem Lupą (wywiady, eseje, listy). Teatru dotyczyły także pozostałe książki Łukasza Maciejewskiego: „Wpadnij, to pogadamy" - rozmowy z Krzysztofem Orzechowskim; monumentalny, trzytomowy cykl „Aktorki", oraz wywiady-rzeki z Jerzym Radziwiłowiczem i z Danutą Stenką. Tom najnowszy ma jednak odmienny charakter. Jest zapisem i swego rodzaju podsumowaniem ponad dwudziestopięcioletniego towarzyszenia Łukasza Maciejewskiego rodzimemu teatrowi.
Przez te lata Maciejewskiemu udało się publikować recenzje teatralne w większości czasopism zarówno branżowych, jak i ogólnodostępnych (większość ukazujących się w Polsce tygodników czy dzienników).
We wstępie książki, krytyk teatralny, Tomasz Miłkowski, napisał:
„Oto największa tajemnica siły oddziaływania recenzji Łukasza Maciejewskiego: sensualny, gęsty, a przy tym prosty język wypowiedzi, trafiający w sedno, uruchamiający wyobraźnię czytelnika, który łączy wrażliwość piszącego, zmysł obserwacji i oryginalność sformułowań. Nie trzeba wiele opowiadać, dość zasugerować: „Duże, stare dziecko" i już przed oczyma wyobraźni rodzi się opisywana postać. Kiedy tak się potrafi pisać, o przyszłość krytyki teatralnej można być spokojnym".
Od Łukasza Maciejewskiego
„Nie jest to w żadnym wypadku ostateczne podsumowanie, ale na pewno świadectwo wierności raz obranej drogi. Dziesiątki, setki recenzji, od „Braci Karamazow" Lupy do „Wesela" Kleczewskiej. W jednej książce, a nie w gazetach czy na portalach. Indywidualny obraz teatru w Polsce, ale i mojego teatru, tego, czym dla mnie jest, czym był, być może będzie nadal.
Zdaję sobie sprawę z uprzywilejowanej pozycji, takie wydawnictwa są u nas rzadkością, bo w ogóle rzadko wydaje się dzisiaj recenzje. Doceniam, wzruszam się, a trochę też dziwię się wydawcy. Sporo ryzykuje.
Z drugiej strony, jestem szczęśliwy. Tym bardziej, że chodzi o teatr. Z kinem, z filmem, sprawa byłaby prostsza, mniej zaskakująca. Większość czytelników, odbiorców, postrzega mnie jednak głównie jako specjalistę od kina. Niektórzy wręcz wciąż się dziwią, że równolegle, od dekad, zajmuję się teatrem. Co? O teatrze? On? A dlaczego?
Dlatego, że pokochałem teatr, że miałem szczęście, ponieważ moje licealne lata i potem studenckie, to był najlepszy, najważniejszy teatr jaki oglądałem do dzisiaj.
„Ślub" Jarockiego, „Lunatycy", „Bracia Karamazow" Lupy, rodzący się Jarzyna, Warlikowski, Kleczewska. To zarażało, zachwycało. Wtedy podjąłem decyzję, że będę pisał zarówno o kinie, jak i – jeżeli się uda – o teatrze. Tak się stało.
Od tamtej pory, czyli od jakichś trzech dekad, prowadzę swoje krytyczne życie dwutorowo. Piszę o filmie z bagażem obejrzanych przeze mnie setek przedstawień, ze znajomością teatralnych kreacji aktorskich, i odwrotnie – o teatrze poprzez kino. To wyłącznie pomaga. Żadnych minusów.
Większość, zdecydowana większość recenzji zamieszczonych w tomie (jakieś 95 procent na pewno), ukazała się wcześniej drukiem lub w portalach. Układ mniej więcej chronologiczny. Nie zmieniałem w tekstach praktycznie niczego, uważając, że to jest także obraz mnie samego. Tak pisałem kiedyś, tak się zmieniałem, być może dojrzewałem krytycznie. Recenzje krótkie, pretekstowe, pisane do gazet codziennych, szersze analizy do uznanych periodyków.
Przygotowując tę książkę, przyglądałem się sobie z ciekawością, z pewnym zaskoczeniem. To ja? Naprawdę ja to pisałem? I jeszcze, że taki model życia był odpowiedni, taka skala i dojrzewanie. Niczego bym nie zmienił.
Teatrowi jestem wdzięczny za lata wspólnoty. Kłócimy się, lubimy czasami mniej, ale zawsze do teatru wracam. Tęsknię i wracam. I jestem pewien, że nic pod tym względem się nie zmieni.
Satysfakcjonuje mnie również moja pozycja wśród krytyków teatralnych – outsidera ze świata kina, a zdaniem niektórych uzurpatora. Nie uważam się za ani za pierwszego, ani za drugiego. Jestem sobą – krytykiem piszącym o teatrze. Bez kompleksów, bez poczucia wyższości czy niższości.
Teatr, „zwierz całkiem żarłoczny", pochłania mnie i fascynuje. Czasami daje się pogłaskać".
Opinie o książce
Maja Kleczewska
„Z teatru nie zostaje nic. Oprócz wspomnień. Opadają kurtyny, gasną światła, aktorzy wracają do domów. Świat tworzy się tu na krótką chwilę. Tytuły schodzą z afisza robiąc miejsce nowym premierom. I następnym. Czekamy na kolejne teatralne sezony w pogoni za tym, co ulotne, co tu i teraz między widzami a aktorami się tworzy.
Łukasz Maciejewski przez długie lata cierpliwie towarzyszy tym zdarzeniom i jak kronikarz pozostawia po nich świadectwo. Uważne, wrażliwe, osobiste.
Ta książka to wielki prezent dla wszystkich, którzy kochają teatr. Którzy pamiętają. Przechowują wspomnienia wrażeń, emocji, zachwytów, łez.
Dla tych przeżyć, w ciemności, wieczorem siadamy w teatralnych fotelach. Autor jest przewodnikiem po naszej pamięci, ale też, co może nawet istotniejsze, tworzy mapę teatru, który się zmienia w czasie, który jest zapisem ewolucji polskiej kultury.
Po latach książka ta stanie się bezcennym źródłem wiedzy o tym, jacy byliśmy".
Borys Szyc
„To jak magiczna teatralna książka kucharska, gdzie przenosisz się od dania do dania. I choć wielu z nich nie jadłeś, cieknie ci ślinka od samego czytania. Tak sugestywnie i trafiając w sedno emocji pisze Łukasz.
Udała mu się sztuka życiowo niebywała. Nie stracił zachwytu nad światem i swoją pracą.
To cudowny wehikuł czasu i dzięki jego słowom na chwilę przenosisz się na widownie teatrów, w ciszę przed spektaklami, w oklaski tuż po opadnięciu kurtyny, tęskniąc za czymś, czego nie widziałeś. Jeśli spotkasz spektakl, na którym miałeś szczęście być, tym większa radość przypomnieć sobie te emocje i skonfrontować z wrażliwością i wykwintnym gustem Łukasza. Ta książka rozsiada cię w fotelu, zaparza ci herbatę i wprowadza błogi uśmiech. Zazdroszczę, że dopiero zaczynacie ją czytać".
Maciej Wojtyszko
„Czy można pisać o teatrze z szacunkiem dla literatury, z sympatią do twórców i z wrażliwością na różnorodność dzisiejszych myśli inscenizacyjnych?
Gdyby nie Łukasz Maciejewski i ta książka - miałbym wątpliwości.
Łukasz jest więcej niż recenzentem - jest odbiorcą, który po prostu lubi teatr".
Katarzyna Kalwat
Łukasz Maciejewski znakomicie analizuje teatr w kontekście przeobrażeń czasu jakim podlega i równocześnie pragnie się przeciwstawić.
Nic nie mija tak szybka jak współczesność, warto więc zagłębić się w zbiór tekstów krytycznych Maciejewskiego, niczym w archiwum minionego czasu z jego kryzysami, lękami i pasją tworzenia. To niezwykle wnikliwe studium przemyśleń nad złożonością człowieczeństwa, mapa relacji i topografia miejsc, których za chwile nie będzie. Czas opowiadany przez teatr i utrwalony przez język".
Anna Augustynowicz
Zbiór recenzji teatralnych Łukasza Maciejewskiego stanowi zapis jedynego w swoim rodzaju „czytania" języka teatru.
Erudycja i wrażliwość autora pozwala czytelnikowi poznać to, co jest istotą przedstawienia - jego stawanie się w wyobraźni widza.
Łukasz dzieli się własną uważnością na zdarzenia, w których istotni dla niego stają się sami twórcy.
Szeroka znajomość literatury, filmu, opery jak i innych pokrewnych teatrowi mediów pozwala autorowi swobodnie przeprowadzić czytelników przez kulturowe konteksty interpretowanych utworów. Szanuje teatr i tego samego oczekuje od twórców tej sztuki.
Przybliża drogi, które dotykają najtkliwszych miejsc w kondycji dramatycznej człowieka i otwiera wyobraźnię na różnorodność teatralnych form, gdzie istotą jest człowiek właśnie".
Łukasz Maciejewski – krytyk filmowy i teatralny, filmoznawca, wykładowca akademicki, autor książek, dyrektor i kurator festiwali.
Absolwent filmoznawstwa w Instytucie Sztuk Audiowizualnych Uniwersytetu Jagiellońskiego. Wieloletni wykładowca na Wydziale Aktorskim Państwowej Wyższej Szkoły Filmowej, Telewizyjnej i Teatralnej im. Leona Schillera w Łodzi (za działalność pedagogiczną pięciokrotnie wyróżniony Nagrodą Rektora I stopnia).
Moderator i współorganizator kilkuset festiwali i przeglądów filmowych w Polsce i w Europie. Dyrektor sześciu festiwali: „Kino na Granicy" w Cieszynie, „Grand Prix Komeda" w Ostrowie Wielkopolskim, „Wajda na Nowo" w Suwałkach, „Alchemia Kina" w Zamościu, „Natura Kina" w Pińczowie, „Arcymistrzowie Kina" w Gdyni, kurator festiwali „Tofifest" w Toruniu i „Tarnowianie" w Tarnowie.
Członek Europejskiej Akademii Filmowej, Międzynarodowej Federacji Krytyków Filmowych FIPRESCI, Polskiej Akademii Filmowej, Stowarzyszenia Filmowców Polskich, Stowarzyszenia Autorów ZAiKS, Międzynarodowego Stowarzyszenia Krytyków Teatralnych AICT. Uhonorowany medalem „Polonia Minor" oraz orderem „Zasłużony dla Kultury Polskiej".
Dwukrotny laureat Nagrody Polskiego Instytutu Sztuki Filmowej w kategoriach „książka roku" i „krytyk roku" (czterokrotnie nominowany do tej nagrody), laureat „Złotej Róży", statuetki „Uskrzydlonego", „Sowy", „Dziennikarskiej Weny", „Art Kciuka". W 2022 roku otrzymał Nagrodę „Klaps" dla krytyka filmowego roku. W 2024 roku Prezydent Tarnowa uhonorował Łukasza Maciejewskiego tytułem „Ambasadora Tarnowa".
Stały ekspert filmowy i komentator w „Tygodniku Kulturalnym" w TVP Kultura, ambasador projektu „Kultura Dostępna w Kinach", członek Rady Kultury Sopotu, wieloletni członek kapituły Paszportów Polityki. Od 2011 roku gospodarz konferencji prasowych konkursu głównego Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych w Gdyni.
Juror dziesiątek festiwali filmowych i teatralnych na Polsce i na świecie (m.in. w Rabacie, Montrealu, Karlowych Warach, Warszawie, Krakowie, Toruniu, Poznaniu, Gdyni, Podgoricy, Agadirze, Skopje, Cottbus, Austin i Pusanie). Współpracuje z Teatrem Łaźnia Nowa w Krakowie, gdzie jest kuratorem autorskiego programu „Akademia Filmu Polskiego Łukasza Maciejewskiego" oraz z Teatrem im. Słowackiego w Krakowie prowadząc cykl „Przywrócone arcydzieła" w Małopolskim Ogrodzie Sztuki.
Współpracuje z wieloma czasopismami i portalami. Aktualnie jest stałym recenzentem filmowym „Interii", felietonistą „Kalejdoskopu Kultury" i „Jazz Forum", współpracownikiem miesięcznika „Kraków i Świat", portalu teatralnego „AICT", „Notatnika Teatralnego", „Scen Polskich", „Rocznika Sopockiego" oraz magazynu „Wiadomości Zaiksu".
Autor ośmiu autorskich i współautor ponad czterdziestu zbiorowych publikacji książkowych. Wydał m.in. „Przygodę myśli. Rozmowy obok filmu", „Wszystko jest lekko dziwne. Jerzy Radziwiłowicz w rozmowie z Łukaszem Maciejewskim", „Aktorki. Spotkania", „Aktorki. Portrety", „Aktorki. Odkrycia", „Flirtując z życiem. Danuta Stenka w rozmowie z Łukaszem Maciejewskim", „Wpadnij, to pogadamy... Krzysztof Orzechowski w rozmowie z Łukaszem Maciejewskim", „Krystian Lupa, Łukasz Maciejewski, Koniec świata wartości. The end of the world of values" (w 2025 roku ukazało się rumuńskie wydanie książki - „Sfârșitul lumii valorilor", w tłumaczeniu Ioany Diaconu-Mureșan).
W 2025 roku otrzymał nagrodę „VIP" dla Kreatora Kultury oraz Nagrodę Specjalną za wkład w popularyzację sztuki filmowej na Festiwalu Krytyki Filmowej „Kamera Akcja" w Łodzi.
Łukasz Maciejewski
„Zwierz bardzo żarłoczny"
Wydawca: Wydawnictwo Szkoły Filmowej w Łodzi
Rok wydania: 2026
Wydanie I
ISBN: 978-83-67397-52-0
Projekt graficzny i skład: Agnieszka Prus
Liczba stron: 830
Oprawa: twarda
